Piętnasta, dziewiętnasta, może nawet dwudziesta druga, w każdym razie już po pracy. Człowiek siedzi i myśli. Czyli się zamartwia. Kredytem, związkiem, szefem lub… (wstawić dowolne). Trzustka zaczyna wydzielać hormony, wątroba enzym, a wątroba alarmuje grasicę. To nie obrona konieczna przed złodziejem włamującym się do domu od strony tarasu (choć w takiej sytuacji działoby się to samo), to po prostu wynik myślenia. Czyli zamartwiania się.

Stres związany jest z autonomicznym układem nerwowym, na który w przeciwieństwie do somatycznego układu nerwowego raczej nie mamy wpływu. Nie my decydujemy o tym, czy się spocić, albo czy przez nasze plecy przebiegnie dreszcz. To reakcje stosunkowo niezależne od naszej woli. Częścią autonomicznego układu nerwowego jest układ współczulny – włókna współczulne wychodzą z kanału kręgowego, docierając do każdego narządu, każdego naczynia krwionośnego i gruczołu potowego. Układ współczulny uruchamia się w sytuacji stresowej (lub w uznawanej przez nas za stresową). „Zakończenia nerwowe tego układu uwalniają adrenalinę. Jeśli ktoś nagle wyskoczy zza węgła i cię wystraszy, to właśnie układ współczulny uwalniający adrenalinę odpowiada za ucisk w żołądku.”[1]

Inną odpowiedzią organizmu na stres jest wydzielanie hormonów. Kluczowe dla reakcji stresowej hormony to adrenalina i neoadrenalina (są uwalniane przez współczulny układ nerwowy) oraz glikokortykoidy – homorony sterydowe wydzielane przez nadnercza o działaniu podobnym do adrenaliny, z tym że adrenalina działa sekundy, a glikokortykoidy minuty lub nawet godziny. Wydzielanie glikokortykoidów zależy od hormonów wydzielanych przez mózg. Sapolsky glikokortykoidy, adrenalinę i neoadrenalinę nazywa końmi pociągowymi reakcji stresowej.[2]
W sytuacji stresu ważne są także inne hormony: prolaktyna i wazopresyna (uwalniana przez przysadkę), morfinopodobna endorfina (wydzielana przez przysadkę i mózg) oraz – co może być zaskakujące – oksytocyna (hormon kojarzony z matczyną opieką). Popierałoby to pogląd, iż „organizm nie reaguje na stres wyłącznie przygotowaniem się do agresji lub ucieczki oraz że występują ważne różnice między płciami w fizjologii i psychologii stresu.”[3]
Więcej informacji o działaniu tych hormonów i ich wpływie na nasze zdrowie znajdziecie w następnych wpisach.

Zapamiętaj
*w stresie zatrzymuje się uwalnianie hormonów związanych z reprodukcją: estrogenu, progesteronu, testosteronu.
*w stresie zahamowane jest wydzielane hormonów wzrostu oraz insuliny (która w warunkach homeostazy informuje organizm o konieczności magazynowania energii)

Bez stresu. Ciąg dalszy nastąpi

1. Robert M. Sapolsky, Dlaczego zebry nie mają wrzodów? Psychofizjologia stresu, PWN, Warszawa 2012, s. 31

2. Robert M. Sapolsky, Dlaczego zebry nie mają wrzodów? Psychofizjologia stresu, PWN, Warszawa 2012, s. 37

3. Robert M. Sapolsky, Dlaczego zebry nie mają wrzodów? Psychofizjologia stresu, PWN, Warszawa 2012, s. 40